Een zwevende lijst bestaat uit vier houten latten rond het canvas, met een smalle spleet tussen het hout en het schilderij. Die spleet is het hele punt: de lijst snijdt de rand van het beeld niet af, en een gespannen canvas wordt een object in plaats van een poster. Van alle inlijstklusjes is dit bovendien het klusje met het minste zaagwerk. Geen sponning, geen glas, geen passepartout.
Controleer eerst wat je hebt. Dit werkt op een canvas dat al over een houten spieraam is gespannen, ongeveer 18 tot 20 mm dik. Ligt je canvas nog opgerold, dan moet het eerst op spieramen, en dat is een andere klus met ander gereedschap; de algemene lijstengids behandelt de alternatieven, ook die zonder hout.
Het hout
Eén lat van 1x2 grenen regelwerk, de goedkoopste plank in het rek. Nominaal 1x2 meet in werkelijkheid 19 bij 38 mm, en dat detail laat dit werken: 38 mm diepte tegenover een canvas van 18 tot 20 mm betekent dat de lijst voor en achter boven het schilderij uitsteekt en het canvas verzonken zit. Die verzonken ligging is wat mensen als duur ervaren.
De zaaglijst hieronder gaat uit van een spleet van 5 mm aan alle vier de zijden en een stompe hoekverbinding, waarbij de twee zijstukken de volle hoogte lopen en de boven- en onderlat erover heen liggen. Metrisch, want de canvassen zijn metrisch.
| Canvas | Twee zijkanten | Boven en onder | Totaal hout |
|---|---|---|---|
| 30 x 30 cm | 31,0 cm | 34,8 cm | 131,6 cm |
| 30 x 40 cm | 41,0 cm | 34,8 cm | 151,6 cm |
| 40 x 50 cm | 51,0 cm | 44,8 cm | 191,6 cm |
| 50 x 65 cm | 66,0 cm | 54,8 cm | 241,6 cm |
| 60 x 60 cm | 61,0 cm | 64,8 cm | 251,6 cm |
De drie kleinere formaten komen uit één lat van 2,4 meter, met zaagafval over. Bij de 50 x 65 mis je twee centimeter en bij de 60 x 60 twaalf, dus voor die twee heb je een tweede lat nodig. Handig om te weten voordat je bij de kassa staat en niet erna.
Zagen
Een verstekbak en een handzaag zijn genoeg. Door de stompe verbindingen is elke zaagsnede haaks, en dat haalt het deel weg dat mensen bij het inlijsten het vaakst verkeerd doen.
Meet het canvas zelf op in plaats van op de maat op de doos te vertrouwen. Gespannen canvas valt een of twee millimeter boven de nominale maat uit, en de afwijking is niet bij elk stuk gelijk. Tel je 5 mm spleet op bij wat je echt gemeten hebt.
Schuur de zaagkanten vóór het in elkaar zetten, niet erna. Zodra de lijst in elkaar zit, kom je niet meer bij de binnenhoeken.
Monteren
Lijm en schroef vanaf de buitenkant. Houtlijm op het kopse hout, klem of houd haaks, en zet dan twee schroeven van 30 mm door de voorkant van de bovenlat in de kop van elk zijstuk. Boor voor, want zo dun grenen splijt langs de nerf als je er koud een schroef in draait.
Controleer de haaksheid met een diagonaalmeting in plaats van met een winkelhaak: de twee diagonalen van de afgewerkte rechthoek moeten even lang zijn. Verschillen ze meer dan ongeveer 2 mm, dan zit het canvas zichtbaar scheef in de opening en haal je dat met geen enkele aanpassing bij het ophangen meer recht.
Het canvas gaat van achteren erin en wordt vastgezet met vier korte schroeven die door de lijst in de rand van het spieraam worden gedraaid, één per zijde, in het midden. Lijm het canvas niet vast. Misschien wil je het er later weer uit halen.
Afwerking
Kaal grenen vergeelt binnen een jaar of twee in daglicht. Drie verstandige opties: matzwarte verf, die verdwijnt en het schilderij het werk laat doen; een donkere was of olie, die de nerf behoudt; of wit, dat alleen goed oogt tegen een witte muur en tegen alles anders onafgemaakt lijkt.
Verf de lijst voordat het canvas erin gaat, en doe beide buitenvlakken plus de binnenkant van de opening. De binnenkant is het vlak dat mensen schuin zien en het vlak dat wordt overgeslagen.
Heb je het schilderij nog niet gelakt, doe dat dan eerst en laat het uitharden voordat het ook maar in de buurt van een lijst komt. De vernisgids behandelt de timing, die langer is dan het blik zegt.
Ophangen
Een grenen lijst van deze formaten voegt zo'n 300 tot 600 gram toe, genoeg om het geheel boven wat de lichtste plakstrips dragen uit te laten komen. De opties zonder spijkers werken bij dit gewicht nog steeds, maar dan zit je bij de zwaardere uitvoeringen en niet bij de kleine.
Staat het schilderij dat je wilt inlijsten nog in de doos, dan passen de formaten 40 x 50 en 50 x 65 het best bij deze aanpak, want daaronder gaat het hout zwaar ogen naast het beeld. Minimalist Amsterdam in 40 x 50 is de combinatie die we het vaakst hebben ingelijst, en de vlakke vormen staan mooi in een zwarte lijst.
Twijfel je of een zwevende lijst de juiste keuze is? De complete lijstengids vergelijkt hem met traditionele lijsten, canvas zonder lijst en opgerold canvas.
