Op het blik staat dat je na vier uur opnieuw kunt coaten. Dat getal is de droogtijd en het klopt. Het is alleen het verkeerde getal om op af te gaan, want acryl is in minuten droog en heeft weken nodig om uit te harden. Vernis op verf die droog maar nog niet uitgehard is, is de meest voorkomende manier waarop een af canvas wordt verpest.
Droog betekent dat het water weg is. Uitgehard betekent dat het acrylpolymeer zich tot een doorlopende film heeft gevormd. Tussen die twee toestanden laat de verflaag nog vocht ontsnappen, en een laag vernis erbovenop sluit dat op. Het resultaat is een melkachtige waas, het ergst boven de donkere delen, en die trekt niet meer weg.
Hoe lang wachten
Minimaal twee weken voor een canvas dat in normale dikte is geschilderd. Drie weken als je dik hebt geschilderd, als de kamer vochtig is, of als je de versie met 48 kleuren hebt gebruikt: meer lagen betekent dat er meer lagen zijn die nog dichtgroeien.
Er is een test die beter werkt dan dagen tellen. Druk een vingernagel in een dik, donker gedeelte, ergens waar de rand van de lijst overheen komt. Laat dat een afdruk achter, dan is de film nog zacht en moet je wachten. Donkere pigmenten en zwaar beladen vlakken harden het langzaamst uit, dus test daar en niet in een open lucht.
Eerst: gebruik deze dingen niet
Drie dingen doen de ronde als goedkoop alternatief, en alle drie veroorzaken schade die pas maanden later zichtbaar wordt.
- Haarlak. Het is een broos hars in alcohol. Het vergeelt, het scheurt langs de penseelstreken en het is niet te verwijderen zonder de verf mee te nemen.
- Witte lijm verdund met water. Gaat melkachtig op en blijft licht melkachtig, blijft kleverig bij vochtig weer en trekt blijvend stof aan.
- Meubelpoets of welk siliconenproduct dan ook. Er blijft daarna nooit meer iets plakken op dat canvas, ook geen goede vernis.
Een fles acrylpolymeervernis kost minder dan de kit. Koop de vernis.
Mat of glanzend
Deze keuze doet op een genummerd canvas meer ertoe dan op een gewoon schilderij, om een specifieke reden: de gedrukte hulplijnen zitten nog onder je verf, en waar je de kleur dun hebt aangebracht zijn ze zwak zichtbaar. Glans verhoogt het plaatselijke contrast en maakt die lijnen beter zichtbaar. Mat verstrooit het licht en verbergt ze.
Glans geeft donkere tinten wel meer diepte, en dat is een echte winst bij een nachttafereel of een bos. Heb je royaal geschilderd en zijn de hulplijnen echt gedekt, dan is glans de mooiere afwerking.
Mat wint in twee situaties, en beide gaan over de plek waar het canvas komt te hangen. Onder spotjes of een plafondlamp werpt glans vanuit de meeste kijkhoeken een heldere vlek over het midden van het beeld. En aan een muur die achter je in beeld komt bij videogesprekken overbelicht glans tot een witte vlek op camera, waar we op ingingen in het artikel over kantoordecoratie.
Satijn is het eerlijke compromis en de keuze als je twijfelt. Let op dat mat en satijn allebei de donkere tinten licht dof maken. Stoort je dat, dan is de truc eerst een laag glans en daarover een laag mat: je houdt de diepte en verliest de weerschijn.
Spuiten of kwast
Spuiten is vergevingsgezinder en de juiste keuze voor een eerste poging. Doe het buiten of in een garage, met het canvas plat en niet rechtop, de bus op 25 tot 30 cm afstand, en beweeg de bus voorbij de rand van het canvas voordat je de trekker loslaat, zodat je nooit een stoot boven het schilderij begint of eindigt. Twee of drie dunne gangen, de tweede haaks op de eerste, met twintig minuten ertussen. Het mislukt bij spuiten altijd op dezelfde manier: zo langzaam gaan dat er een natte film ontstaat, die dan gaat lopen.
Met een kwast krijg je een dikkere, taaiere laag en heb je een brede zachte kwast nodig van minstens 25 mm. Laad hem goed, breng de vernis in één richting over het hele canvas aan en stop dan. Acrylvernis begint binnen een minuut te trekken, en teruggaan over een stuk dat al is gaan hechten trekt het stuk tot strepen die blijven zitten.
De omstandigheden tellen in beide gevallen mee. Boven ongeveer 70 procent luchtvochtigheid wordt vernis op waterbasis troebel. Onder circa 10 graden vormt hij geen goede film. Een badkamer direct na het douchen is de slechtste plek in huis hiervoor.
De laag waar niemand het over heeft
Wil je de mogelijkheid houden om het canvas ooit schoon te maken of opnieuw te vernissen, dan is de professionele stap een isolatielaag tussen verf en vernis: zachte gel glans verdund met water, één gelijkmatige laag, een dag laten drogen. Zonder die laag haalt het verwijderen van de vernis later de verf mee, want vernis en verf zijn beide acryl en het oplosmiddel maakt geen onderscheid.
Voor een kit die aan de muur komt en met rust wordt gelaten, kun je dit overslaan. Voor een canvas op maat van een familiefoto, dat je niet kunt vervangen, is die extra dag het waard.
Als het droog is
Na een uur aanraakdroog, de volgende dag hanteerbaar, na ongeveer een week helemaal hard. Zet in die week niets tegen de voorkant en leg het niet plat onder een doek.
Daarna kan het ingelijst worden. Een afgesloten canvas maakt het ook veilig om een houten lijst te passen, omdat de binnenrand van de opening langs de voorkant van het schilderij wrijft. De bouwbeschrijving van de zwevende lijst gaat ervan uit dat de vernis al is uitgehard. De gids over inlijsten behandelt de opties waarvoor je geen gereedschap nodig hebt.
Kits komen met het canvas, de genummerde acrylverf, drie penselen en een gedrukte referentie. Vernis zit er bewust niet bij, omdat de juiste afwerking afhangt van waar het schilderij terechtkomt en wij dan zouden gokken.
